Gniezno: Zagadka Wzgórza Lecha

Czy najświętsze zabytki Gniezna stoją dokładnie w miejscu pogańskich świątyń?

Gniezno to miasto na siedmiu wzgórzach niczym Rzym. To pierwsza siedziba władców Polski. Tu według „Kroniki Wielkopolskiej” z XIII w. miał się niegdyś osiedlić protoplasta Polaków (Lechitów) – Lech: „Gdy zaś ze swoim potomstwem wędrował przez rozległe lasy, gdzie [teraz] istnieje królestwo polskie, przybywszy wreszcie do pewnego uroczego miejsca, gdzie były bardzo żyzne pola, wielka obfitość ryb i dzikiego zwierza, tamże rozbił swe namioty. A pragnąc tam zbudować pierwsze mieszkanie, aby zapewnić schronienie sobie i swoim, rzekł: »Zbudujmy gniazdo!«. Stąd i owa miejscowość aż do dzisiaj zwie się Gniezno, to jest »budowanie gniazda«”. 

Dzieje Polaków zaczynają się więc od Gniezna, przynajmniej w legendzie. Dokładniej zaś od Wzgórza Lecha, czyli wzniesienia mierzącego ok. 123 m n.p.m. Ile jednak prawdy tkwi w legendzie? Czy tak jak Palatyn (gdzie w grocie wilczyca miała karmić Romulusa) także Wzgórze Lecha posiadało u zarania naszej historii szczególne, sakralne znaczenie?

PRZYBYSZ Z PANONII

Na początek warto zająć się legendarnym księciem. Najstarsze wspominające go źródło – „Kronika Wielkopolska” – wywodzi jego ród od władcy Panonii, jak nazywano w starożytności prowincję rzymską między Sawą a Dunajem: „Z tych więc Panończyków pochodzili trzej bracia, synowie Pana, władcy Panończyków, z których pierworodny miał imię Lech, drugi Rus, trzeci Czech. I ci trzej wydawszy potomstwo z siebie i ze swego rodu, posiadali trzy królestwa: Lechitów, Rusinów i Czechów”. Nie jest to jedyna rodzima wzmianka o tej krainie. Także Wincenty Kadłubek pośrednio umieszcza pierwotne siedziby Polaków właśnie w Panonii.

W rzeczywistości Panonia między III a IV w. została podbita przez Hunów. Z nimi zaczęli przybywać tam Słowianie. Wielokrotnie przechodziła z rąk do rąk. Panońscy Słowianie w 840 r. stworzyli nawet własne Księstwo Błatneńskie, zniszczone w wyniku najazdu Węgrów w 901 r. Może więc w legendzie było ziarno prawdy i Lech przywędrował do Gniezna znad Dunaju?

Migracja Słowian na zachód Europy rozpoczęła się prawdopodobnie z obszaru dorzecza środkowego i górnego Dniepru, po rozbiciu przez Hunów państwa Gotów w 375 r. Wywędrowali wówczas na południowy zachód, na ziemie obecnej zachodniej Ukrainy i Mołdawii, sięgnęli także linii górnej Wisły na terenie Polski. Pytanie, czy doszli do Gniezna. Archeolodzy Tomasz Janik i Czesław Strzyżewski twierdzą, że najstarsze ślady osadnictwa wczesnośredniowiecznego w rejonie Gniezna, które łączyć można z naszymi przodkami, datuje się na VII–VIII w. Na dodatek jest tych śladów niewiele: 6 stanowisk archeologicznych. Wygląda więc na to, że obszar ten skolonizowany został późno, w dalszej fazie migracji. Szczególnie że najstarsza w Gnieźnie osada na Wzgórzu Panieńskim pochodzi z VIII w. Skoro tak, to legenda z „Kroniki Wielkopolskiej”, ukazująca Gniezno jako miejsce początku ekspansji Lechitów, nie ma wiele wspólnego z faktami. Czy mamy do czynienia tylko z wymysłem kronikarza?

  • Kategoria: Polska
  • Data:
  • Źródło:
  • c
Komentarze